Prezydencja Polski w Radzie UE
Wtorek, 06. Września 2011 14:54
Konferencja „Wspólna Polityka Integracji: zapobieganie wykluczeniu imigrantów w UE”
Polityki dotyczące integracji imigrantów są domeną państw członkowskich UE. Komisja Europejska posiada jednak bardzo potężne narzędzie do wywierania wpływu na kształt polityki integracji we wszystkich krajach. Narzędziem tym jest Europejski Fundusz na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich (EFI). Korzystając z tego instrumentu Komisja Europejska pomaga w rozpowszechnianiu najlepszych praktyk i ułatwia wymianę doświadczeń zainteresowanych podmiotów (władz publicznych, organizacji pozarządowych, organizacji migranckich i organizacji religijnych) na różnych poziomach: krajowym, regionalnym i lokalnym.
Konferencja pt. „Wspólna Polityka Integracji: zapobieganie wykluczeniu imigrantów w UE” zorganizowana przez Caritas Polska i Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej miała na celu pobudzenie rozwoju współpracy międzynarodowej, która pozwoliłyby każdemu z zaangażowanych państw członkowskich na współtworzenie europejskiej polityki integracji i wzmocnieniu procesów wymiany dobrych praktyk w zakresie tworzenia krajowych strategii integracyjnych. W konferencji uczestniczyli przedstawiciele rządów państw członkowskich, organizacji międzynarodowych, samorządów lokalnych, organizacji pozarządowych, organizacji migranckich i naukowcy.
Konferencja pod patronatem Polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej miała na celu także zainicjowanie krajowej debaty nad kształtem naszej polityki wobec imigracji i umieszczeniem tej debety bezpośrednio w kontekście debaty europejskiej nad tym zagadnieniem. Miejscem obrad był Zamek Lubelski. Konferencja została zorganizowana w mieście, które wydaje się prowadzić, jak na polskie warunki, bardzo przemyślaną politykę wobec zamieszkujących je migrantów.
Konfrontacja idei i praktyki
Konferencja została otwarta przez ks. dr. Marian Subocza, dyrektora Caritas Polska, który podkreślił znaczenie działań podejmowanych przez Caritas w dziedzinie integracji imigrantów przymusowych (uchodźców) i pracowniczych. Wiceprezydent Lublina Włodzimierz Wysocki, witając uczestników konferencji w imieniu miasta-gospodarza, podkreślił wagę tworzenia międzykulturowych więzi, które są podstawą spójnego społeczeństwa. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej było reprezentowane przez dyrektor Krystynę Wyrwicką, która przedstawiła zaangażowanie Ministerstwa w tworzenie Polskiej Polityki Migracyjnej – dokumentu, który opisuje wyzwania, przed jakimi stoi Polska w zakresie migracji – oraz strategii MPiPS radzenia sobie z tymi wyzwaniami.
Bardzo inspirująca dla uczestników konferencji była wypowiedź prof. Danuty Hübner, posłanki Parlamentu Europejskiego. Prof. Hübner, przedstawiła najważniejsze wnioski z raportu "Living together: Combining diversity and freedom in 21st-century Europe", którego jest współautorką. Jej zdaniem powinniśmy uznać wielokulturowość Europy za fakt. Prof. Hübner stwierdziła, że nadanie imigrantom prawa głosu w wyborach lokalnych jest bardzo istotnym krokiem w kierunku ich integracji.
W swoim przemówieniu Diane Schmidt, dyrektor Departamentu Imigracji i Integracji w Dyrekcji Generalnej Spraw Wewnętrznych Komisji Europejskiej, opisała szczegółowo obecne i planowane działania instytucji europejskich, które mają na celu ułatwianie rozwoju polityki integracyjnej w krajach członkowskich UE.
Program konferencji został zbudowany według następującej logiki: pierwsza sesja poświęcona była nowym inicjatywom Komisji Europejskiej, tj. Europejskim Modułom Integracji Migrantów. Druga dotyczyła tematu ewaluacji polityk integracyjnych. W drugim dniu konferencji, po otwierającym wykładzie dr. Macieja St. Zięby z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego im. Jana Pawła II, a zarazem dyrektora Wydziału Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców w Lubelskim Urzędzie Wojewódzkim, odbyły się dwie sesje: pierwsza na temat wspólnej europejskiej polityki integracyjnej oraz – kończąca konferencję – poświęcona integracji na poziomie lokalnym.
Zamierzeniem organizatorów było rozpoczęcie konferencji od wprowadzenia nowych idei wspólnej polityki integracji, wypracowywanych "w Brukseli", a następnie ocenić dotychczasową politykę w kontekście jej usprawnienia, a również wyłonienia najlepszych praktyk i modeli.
Sesja na temat wspólnej polityki integracji poświęcona była przedstawieniu i omówieniu działań podejmowanych na szczeblu europejskim w celu promowania i wspierania polityki integracyjnej. Wszystko to doprowadziło do ostatniej sesji, podczas której dyskutowano o zagadnieniu integracji na poziomie lokalnym, będącym prawdziwym teatrem procesów integracyjnych. W ten sposób wszystkie sesje prowadziły do centralnego zagadnienia we wszystkich debatach o integracji: prowadzenia polityki integracyjnej na poziomie miast, gmin i dzielnic.
Europejskie Moduły Integracji Migrantów były przedstawione przez ważnych uczestników procesu tworzenia tego nowego europejskiego instrumentu. Eva Schultz z Dyrekcji Generalnej Spraw Wewnętrznych opisała podstawowe założenia dotyczące Modułów, czyli zestawu powiązanych ze sobą propozycji dobrych praktyk rekomendowanych przez Komisję Europejską i Europejskie Forum Integracyjne do stosowania w państwach członkowskich. Cechami modułów, zdaniem twórców tego instrumentu, są: oparcie ich na badaniach naukowych; partycypacyjny i negocjacyjny charakter ich tworzenia – w procesie współpracy różnych aktorów polityki integracyjnej; charakter instruktażowy (ich celem jest raczej przedstawienie wskazówek jak tworzyć politykę integracyjną w poszczególnych obszarach, niż dawać gotowe rozwiązania); elastyczność – moduły mogą być potraktowane jako zarys całościowej polityki integracyjnej, ale również w zależności od swoich potrzeb czy krajowego prawodawstwa możliwe jest wykorzystanie tylko poszczególnych ich komponentów. Trzy podstawowe obszary tematyczne, w których opracowane są moduły dotyczą: nauki języka i kursów orientacji społecznej; zaangażowania społeczeństwa przyjmującego oraz aktywnego udziału imigrantów we wszystkich aspektach życia zbiorowego. Europejskie Moduły Integracji Migrantów nie są jeszcze przedsięwzięciem zakończonym. W dalszym ciągu trwają prace nad zbiorem rekomendacji dotyczących ich stosowania.
O procesie prac nad modułami mówiły Helene Urth i Hanna-Maija Kuhn z Ramboll Management Consulting duńskiej firmy konsultingowej, która na zlecenie Komisji Europejskiej koordynowała projekt tworzenia modułów. Propozycje poszczególnych wskazań w modułach wyłonione zostały poprzez analizy polityk integracyjnych prowadzonych obecnie w państwach członkowskich UE. Następnie eksperci i praktycy dyskutowali na ich temat w trakcie seminariów organizowanych przez Ramboll Management Consulting. Na poziomie poszczególnych państw informacje o dobrych praktykach zbierały Krajowe Punkty Kontaktowe ds. Integracji Imigrantów.
Flagowa inicjatywa UE
Kolejna prezentacja dotycząca możliwości wykorzystania modułów przedstawiona została przez Mortena Spiesa z duńskiego Ministerstwa ds. Uchodźców, Imigracji i Integracji. Morten Spies brał czynny udział w pracach nad powstawaniem Modułów, a w swoim wystąpieniu mówił o tym, jak mogą być one wykorzystane w Danii oraz o tym, że Europejskie Moduły Integracji Migrantów będą flagową inicjatywą w dziedzinie migracji podczas duńskiej prezydencji w Radzie UE, w pierwszej połowie 2012 roku. Po prezentacjach nastąpiła bardzo ożywiona dyskusja. Dla dużej części uczestników konferencji idea Modułów była czymś nowym, więc nasunęła wiele pytań. Zwrócono zwłaszcza uwagę na fakt, że Moduły wypracowywane są na podstawie badań oraz ewaluacji praktyk integracyjnych już stosowanych w poszczególnych państwach członkowskich i w obrębie ich społeczności lokalnych. Wysunięto wniosek, że w Europie istnieje już ugruntowana wiedza o skuteczności różnego rodzaju przedsięwzięć integracyjnych. Potrzebne są jednak mechanizmy ich rozpowszechniania oraz refleksja na temat ich stosowalności w odmiennych kontekstach społecznych. Europejskie Moduły Integracji Migrantów jako całość z pewnością nie są rewolucyjnym pomysłem, jednak dostarczają instrumentu dla upowszechniania sprawdzonych praktyk. Sam demokratyczny proces prac nad Modułami można uznać za dobry przykład, jak powinno się projektować i wdrażać polityki integracyjne – zasięgając opinii naukowców, przedstawicieli władz lokalnych, społeczeństwa obywatelskiego i samych imigrantów.
Jak już powiedziano Europejskie Moduły Integracji Migrantów w dużym stopniu opierają się na ewaluacji już do tej pory stosowanych lokalnie, regionalnie czy w poszczególnych państwach polityk, które uznano za przynoszące pozytywne skutki. Jak wiadomo, państwa Unii Europejskiej różnią się długością historii imigracji. Część z nich ma bogate doświadczenia w prowadzeniu polityki integracji. Inne, zwłaszcza kraje Europy Środkowo-Wschodniej, są na początku budowania swoich polityk. Tak jest w przypadku Polski, w której w 2011r. przedłożono premierowi do podpisu dokument „Polityka Migracyjna Polski”, zawierający rozdział na temat polityki integracyjnej. Dla takich państw nauka na podstawie doświadczeń krajów o dłuższej tradycji imigracji może stanowić rzeczywistą pomoc. Zanim rozpoczniemy tę naukę warto upewnić się, że zasady działania polityk i ich efekty są szczegółowo przeanalizowane. Osiągnąć to można stosując różnego rodzaju metodologie i przyjmując odmienne perspektywy badawcze. W trakcie sesji dotyczącej ewaluacji polityk integracji wypowiadali się badacze, ale również decydenci korzystający z wyników badań.
Michel Amiel z francuskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych przedstawił założenia i wstępne wyniki longitudinalnych badań prowadzonych nad nowo przybyłymi imigrantami. Francuscy badacze są dopiero na początku swojego projektu, jednak spodziewają się w przyszłości dokonać dokładnej analizy przebiegu procesu integracji kilkuset rodzin dobranych do próby panelowej.
Z kolei prof. Juan Ferreiro z Uniwersytetu w La Coruña przedstawił wyniki swoich badań porównawczych dotyczących stosunków 27 państw członkowskich Unii Europejskiej z zamieszkującymi je społecznościami muzułmańskimi. Prof. Juan Ferreiro jest propagatorem wsparcia społeczności islamskich w Europie i budowy ich europejskiej tożsamości. Jednym z jego – nieco kontrowersyjnych – pomysłów jest budowa Europejskiego Instytutu Muzułmańskiego, w którym kształciliby się imamowie, zyskując w ten sposób niezależność od centrów religijnych leżących w krajach arabskich.
David Thorogood z Eurostatu pokazał możliwości wykorzystania danych zbieranych przez tę instytucję do ewaluacji i monitorowania polityk integracyjnych w poszczególnych krajach członkowskich. Dane statystyczne Eurostatu pozwalają na budowę wielu wskaźników, dzięki którym można porównywać poszczególne kraje europejskie. Kolejny referat wygłosił Thomas Huddleston z Migration Policy Group (think-tanku mieszczącego się w Brukseli, znanego przede wszystkim z prac nad Indeksem Polityki Integracji Migrantów), w którym porównał polityki naturalizacji poszczególnych krajów Unii Europejskiej i oceny ich wpływu na proces integracji. Najważniejszy wniosek z tej prezentacji mówił, że otwarcie dostępu do obywatelstwa przyczynia się do silniejszej społecznej i ekonomicznej integracji imigrantów.
Polska przykładem?
Trzecia sesja poświęcona była wspólnej europejskiej polityce integracyjnej i jej wpływowi na polityki integracyjne poszczególnych państw członkowskich. Pierwsze wystąpienie wygłosił Luis Miguel Pariza Castaños Doradca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, Przewodniczący Grupy Imigracji oraz Integracji – to wystąpienie nawołujące do harmonizacji polityki integracyjnej oraz zwiększenia prerogatyw Komisji Europejskiej w tym zakresie jest w całości przytoczone poniżej. Następnie Peter Verhaeghe z Caritas Europa mówił o znaczeniu organizacji pozarządowych w kreowaniu polityki integracyjnej. W jego referacie przedstawione były doświadczenia z uczestnictwa w Europejskim Forum Integracyjnym. Peter Verhaeghe stwierdził, że konieczne jest większe zaangażowanie organizacji zrzeszających migrantów w kształtowanie polityk integracyjnych. Jego zdaniem niewłaściwa jest sytuacja, gdy tylko duże organizacje zrzeszające przedstawicieli społeczeństwa przyjmującego działają na rzecz imigrantów. Dla przykładu projekty finansowane z unijnych funduszy powinny być, jego zdaniem, zarówno wymyślane jak i prowadzone wspólnie z migrantami. Kolejną sprawą podkreśloną przez Verhaeghe była konieczność budowy krajowych i regionalnych platform konsultacyjnych łączących przedstawicieli władz, organizacji pozarządowych i organizacji migrantów. Zgodnie z jego oczekiwaniami Europejskie Forum Integracyjne stanie się reprezentacją krajowych i regionalnych for i platform w Brukseli. Jednak aby osiągnąć ten cel tego typu ciała doradcze powinny powstać w każdym państwie członkowskim i w każdym regionie. Dopiero w ten sposób zostanie umożliwione w pełni demokratyczne prowadzenie polityki integracyjnej.
Ostatnia prezentacja tej sesji przedstawiona została przez Bartosza Ziółkowskiego z Władzy Wdrażającej Programy Europejskie. Omówił on początkowe problemy z działaniem Funduszu w Polsce i przedstawił jego rolę jako głównego w naszym kraju źródła finansowania działań integracyjnych.
Dyskusja po referatach koncentrowała się na kwestii wpływu priorytetów Funduszu na kształt krajowych i lokalnych polityk integracyjnych. Podnoszono głosy, że przydatne byłoby poszerzenie kategorii beneficjentów Funduszu. Z nadzieją przywitano informację o planowanym połączeniu Europejskiego Funduszu na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich i Europejskiego Funduszu na rzecz Uchodźców.
Ostatnia sesja dotycząca działań integracyjnych na poziomie lokalnym miała najbardziej intensywny charakter. Przedstawione w niej zostały prezentacje porównujące różne działania lokalne, jak i referaty będące ilustracjami konkretnych projektów i programów realizowanych lokalnie. Szersze spojrzenie zaprezentowane było w referatach przedstawicieli Komitetu Regionów oraz organizacji EUROCITIES i Intercultural Cities.
Przykłady lokalne pochodziły przede wszystkim z Polski: inicjatywy urzędu miasta Lublina zaprezentowane przez Romana Jaborkhela; współpraca między różnymi organizacjami i instytucjami w Lublinie i Województwie Lubelskim opisana została przez Dorotę Kozieł z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, natomiast rolę wolontariuszy w działaniach integracyjnych omówił Jacek Wnuk z lubelskiego Centrum Wolontariatu – działania integracyjne w Lublinie bardziej szczegółowo przedstawione są w oddzielnym artykule. Przykład działań na rzecz integracji społeczności czeczeńskiej w Łomży został omówiony przez Dorotę Parzymies z Fundacji Ocalenie. Należy zwrócić uwagę, że bardzo często w Polsce doświadczenia w pracy na rzecz migrantów przymusowych są gruntem dla budowania programów integracyjnych dla innych kategorii migrantów.
Jednak omówione przykłady lokalne nie pochodziły tylko z Polski. Petr Potchinchtchikov z Fińskiego Stowarzyszenia Organizacji Rosyjskojęzycznych mówił o problematyce wzmacniania współpracy między różnego typu organizacjami migranckimi, natomiast Glen Cascun z Malty omówił przykład polityki integracyjnej małego kraju łączącej w sobie cechy polityki szczebla państwowego i lokalnego.
Kwestia dialogu międzykulturowego prowadzonego w obrębie społeczności lokalnych podjęta była przez Olivera Freemana z Intercultural Cities. Za bardzo interesującą należy uznać prezentację Manolisa Dardoufasa dotyczącą procesu konsultacji rekomendacji do nowej Wspólnej Agendy na rzecz Integracji z samorządami lokalnymi i regionalnymi koordynowanej przez Komitet Regionów. Sesja potwierdziła znaczenie samorządów lokalnych w zarządzaniu procesami integracji. Szczególnie mocno podkreślał to Dirk Gebhardt z EUROCITIES organizacji zrzeszającej największej europejskie miasta. Jego zdaniem władze lokalne i ich lokalnie zakorzenieni partnerzy społeczni powinni być liderami polityk integracyjnych. W tym sensie instrumenty proponowane przez Unię Europejską jak Moduły, „Podręcznik integracji”, Forum Integracyjne czy Europejski Fundusz na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich mają tylko pomagać w zaspokojeniu potrzeb zdiagnozowanych lokalnie.
Podsumowując konferencja “Wspólna Polityka Integracji: zapobieganie wykluczeniu imigrantów w UE” zorganizowana przez Caritas Polska i Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej a sfinansowana ze środków Europejskiego Funduszu na rzecz Integracji Obywateli Państw Trzecich i budżetu państwa miała wprowadzić nowe treści do polskiej jak i europejskiej debaty o kształcie polityki integracji. Jej celem było wzmocnienie kanałów komunikacji między przedstawicielami różnych poziomów realizacji tej polityki: europejskiego, krajowego i lokalnego. Posłużyła wymianie informacji na temat dobrych praktyk, a także przedstawieniu szerszej publiczności propozycji nowego instrumentu Komisji Europejskiej, jakim mają być Europejskie Moduły Integracji Migrantów. Zgodnie z zamiarem organizatorów służyć miała rozpowszechnieniu wiedzy o europejskiej polityce integracji, która często przez praktyków kojarzona jest tylko z możliwością pozyskania środków z Funduszu. Konferencja wpisuje się w cykl konferencji na temat integracji organizowanych przez kolejne prezydencje Rady UE oraz w tematykę obrad Europejskiego Forum Integracyjnego. W ten sposób poprzez zwiększanie partycypacji jak największej ilości aktorów społecznych zainteresowanych wpływaniem na kształt polityki integracyjnej miała przyczynić się przezwyciężenia tak zwanego deficytu demokracji w Unii Europejskiej.
dr Mikołaj Pawlak, Mirosław Bieniecki
Więcej o integracji cudzoziemców: www.praktyki-integracji.pl/konferencja
KONTAKT:
Katarzyna Sekuła/Koordynator projektu
Caritas Polska
Skwer Kardynała Wyszyńskiego 9
01-015 Warszawa
telefon: 0 22 3348 522 ; fax: 0 22 3348 558
e-mail:
Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.
kom. +48 501 333 747
Artykuły powiązane:
